و ايشان « 1 » رئيس الائمّه بو سعد وزّان و بلفضائل مشّاط و شرف الائمّه بو نصر هسنجانى اسرار مذهب خواجه بر سلطان و امرا و وزير « 2 » و خواجگان و خادمان ظاهر گردانيدند و در سراى امير عبّاس « 3 » آن دو معروف را محبوس كردند و سنّيان و اشاعره غوغا كردند و در آن حادثه دو سه مفتّن و غوغائى را درآويختند و بعد از سه ماه حبس و رنج و خرج رئيس « 4 » سادات [ و ] شيعه سيّد فخر الدّين - رحمة اللّه عليه - بهمكارى ايشان سعيها كرد و شفقتها نمود ؛ و قاضى القضاة كبير حسن استرابادى رضى اللّه عنه منزوى بود ، تا به آخر كار خواجه بو نصر هسنجانى بحضور سادات و علما و قضاة و رؤسا و معتمدان طوايف در حضرت سلطان و امرا حاضر شدند و مسائلى كه خلاف مذهب اهل عدل است و ايشان بدان منفرد « 5 » بودند چون وجوب معرفت به نظر ، و عصمت انبيا ، و قبح تكليف مالايطاق ، و جزا بر عمل و مانند اين بنوشتند و بر ايشان عرض كردند و رجوع كردند و بخطّ خويش بطلان مذهب خويش بنوشتند بر وجهى كه شرم مىدارم شرح آن دادن ، و نسخت اصل برگرفتند « 6 » و بدار - الخلافه و بشهرهاى بزرگ فرستادند و آن حادثه معروف است « 7 » . عجب است كه خواجه مصنّف فراموش كرده است و تشنيع مىزند بر علماى شيعه در عهد ملكشاهى و چون اين حادثهء معروف قياس كند با آن حادثهء مجهول باشد كه شرمى بدارد و در مذهب مسلمانان طعن نزند ، اكنون حال اين خطّ و رجوع از مذهب و معتقد را يا راست گفتند يا از بيم خون و مال ؛ و تقيّه كردند ،

--> ( 1 ) - نسخ : « و آن » . ( 2 ) - ث ب م ح : « و وزرا » . ( 3 ) - ح باضافهء : « رحمه اللّه » . ( 4 ) - ع : « و رئيس » . ( 5 ) - ث « متفرد » ( از باب تفعل ) و علامهء قزوينى ( ره ) در زير كلمه « منفرد » در نسخهء خود مرقوم فرموده‌اند : « ظاهرا متفرد » نگارنده گويد : چون علم الهدى - رضى اللّه عنه - در كتاب الانتصار متجاوز از چند صد بار چنين فرموده : « و مما انفردت به الامامية » پس معلوم مىشود كه استعمال اين كلمه در اين قبيل موارد از باب انفعال معروف و مصطلح بوده است و از اين روى در تصحيح متن مطابقت با اين نسخ اختيار شد . ( 6 ) - م ب : « و نسخه اهل رى بگرفتند » و شايد اصل صحيح چنين بوده : « و نسخهء اصل اهل رى بگرفتند » . ( 7 ) - براى ملاحظهء تفصيل و شرح اين حادثهء معروف رجوع شود بتعليقهء 69 .